4.5 - Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

• Penyerahan Sarawak mencetuskan reaksi menentang dan menyokong.
• Golongan antipenyerahan dipimpin oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah.

Faktor Penentangan

Tindakan Vyner Brooke Bertentangan dengan Perlembagaan 1941

• Prinsip Kelapan menjanjikan pemerintahan sendiri kepada rakyat Sarawak.
• Penduduk Sarawak sepatutnya dibimbing untuk mentadbir negeri sendiri.
• Penyerahan Sarawak menafikan hak tersebut.

Vyner Brooke Mengetepikan Surat Wasiat Charles Brooke

• Vyner Brooke membuat keputusan tanpa berbincang dengan Raja Muda Anthony Brooke dan Tuan Muda Bertram Brooke.
• Golongan antipenyerahan mahu memulihkan pemerintahan Dinasti Brooke supaya kemerdekaan lebih mudah dituntut.

Gerard T. MacBryan Menggunakan Muslihat

• MacBryan menggunakan tekanan, desakan, pujukan dan sogokan untuk mendapatkan persetujuan ketua tempatan.

Cara-cara Penentangan

1. Mengadakan Persidangan

• Johari Anang dan Sharkawi Osman menganjurkan persidangan yang dipengerusikan Johari Anang dan dihadiri perwakilan seluruh Sarawak.
• Persidangan merancang demonstrasi pada setiap 1 Julai.
• Peserta termasuk Pergerakan Pemuda Melayu (PPM), Barisan Pemuda Sarawak (BPS), Persatuan Kebangsaan Melayu Sarawak (PKMS), Persatuan Melayu Miri, Kesetiaan Muda Matu dan Persekutuan Bumiputera.

2. Mengadakan Demonstrasi

• 30 Oktober 1946: Demonstrasi pertama diadakan semasa ketibaan Gabenor pertama Sarawak, Charles Arden Clarke, di Astana.
• Demonstrasi diketuai Datu Patinggi Abang Haji Abdillah dan disertai 16 persatuan Melayu.
• PKMS mendesak British berundur dari Sarawak.
• Demonstrasi di Sibu diterajui PPM; sepanduk dan poster antipenyerahan dipamerkan.

3. Meletakkan Jawatan Beramai-ramai

• Disember 1946: British mengeluarkan Pekeliling No. 9/1946 (Circular No. 9) yang melarang pegawai awam menyertai gerakan antipenyerahan.
• 2 April 1947: 409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan.
• Mereka terdiri daripada guru serta petugas Pos dan Telegraf, Jabatan Marin, Kastam, Perubatan dan Kesihatan, Percetakan, Jabatan Tanah dan Ukur, Jabatan Kerja Raya, Bomba dan Perbendaharaan.
• 56 pelajar Maktab Perguruan Melayu Sarawak menamatkan pengajian sebagai bantahan.

4. Bantahan Golongan Wanita

• Tokoh wanita: Cikgu Lily Eberwein, Hajah Sipah Tuanku Othman, Dayang Fauziah dan Cikgu Ajibah Abol.
• Cikgu Lily Eberwein mengetuai kaum ibu berkempen di rumah panjang dan mengatur demonstrasi.
• Cikgu Ajibah Abol mengetuai wanita bergabung dengan gerakan antipenyerahan.

5. Menggunakan Akhbar

• Utusan Sarawak, diterbitkan pada Januari 1949, menjadi saluran gerakan antipenyerahan.
• Akhbar ini mengkritik sekatan British terhadap kemasukan Anthony Brooke pada 16 September 1949.
• Artikel “Kerajaan British Menipu Rakyat” disiarkan pada 7 November 1949.

6. Menulis Surat Bantahan

• PPM menghantar surat bantahan kepada kerajaan British di London.
• 1949: BPS menghantar referendum untuk memansuhkan penyerahan serta surat kepada Perdana Menteri British Clement Attlee, dengan salinan kepada Gabenor.
• Anthony Brooke menentang melalui sistem perundangan:
  • Membuat rayuan di Privy Council.
  • Membawa kes ke Mahkamah Tinggi Brunei pada 16 Julai 1948; rayuan ditolak.
• Orang Dayak menubuhkan Sarawak Dayak Association (SDA) yang mempunyai 500 ahli.

7. Menubuhkan Kumpulan Rukun 13

• 20 Ogos 1948: Pemimpin PPM di Sibu menubuhkan Rukun 13 secara sulit.
• Dipimpin oleh Awang Rambli, Morshidi Sidek dan Bujang Suntong.
• Sasarannya ialah menghapuskan pegawai tinggi British di Sibu.
• 3 Disember 1949: Rosli Dhoby menikam Gabenor kedua Sarawak, Duncan Stewart, dalam peristiwa Sungkit Berdarah.
• Duncan Stewart meninggal dunia seminggu kemudian di Hospital Singapura.
• 6–7 Disember 1949: British menutup pejabat PPM, PKMS, BPS dan Angkatan Semangat Anak Negeri Sarawak (ASAS).
• 5 Februari 1951: Anthony Brooke merayu persatuan antipenyerahan menghentikan tentangan.
• Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong dihukum gantung hingga mati; anggota Rukun 13 yang lain dipenjarakan.
• Gerakan antipenyerahan gagal, tetapi membangkitkan nasionalisme dan membawa kepada penubuhan parti politik di Sarawak.

Golongan Menyokong Penyerahan

• Dipimpin oleh Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman.
• Memajukan negeri: Penyerahan diharapkan memajukan politik, perhubungan, perdagangan, pertanian, pendidikan dan kesihatan serta meningkatkan taraf hidup.
• Memajukan penduduk tempatan: Young Malay Association (YMA) menggalakkan kemajuan orang Melayu dalam ekonomi dan sosial melalui pelajaran, agama dan sukan; cawangan ditubuhkan di Sibu, Kalaka dan Miri.
• Peluang pekerjaan: Golongan intelektual diberi peluang mengisi jawatan tinggi seperti peguam, doktor dan jurutera dalam perkhidmatan kerajaan.