3.8 - Perkembangan Gerakan Nasionalisme Tempatan dan Pendudukan Jepun

• Dasar pemerintahan Jepun membawa perkembangan nasionalisme dalam kalangan penduduk tempatan.

Perkembangan Semangat Antipenjajah

• Pendudukan Jepun berlaku ketika bibit kesedaran nasionalisme berkembang sebelum Perang Dunia Kedua.
• Slogan “Asia untuk Asia” dan konsep “Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya” menekankan kebebasan negara Asia, menentukan kemajuan dan meningkatkan persaudaraan sejagat.
• Konsep ini selari dengan perjuangan sebahagian nasionalis, terutama Kesatuan Melayu Muda (KMM).
• KMM bekerjasama dengan Jepun dan berharap Jepun memberikan kemerdekaan kepada Tanah Melayu.
• Kejayaan Jepun mengalahkan British menyedarkan penduduk tempatan bahawa orang Asia mampu mengalahkan orang Eropah yang dianggap kuasa besar.

Perjuangan Menuntut Kemerdekaan dalam Kalangan Orang Melayu

Kesatuan Melayu Muda

• Jepun membebaskan ahli KMM yang dipenjarakan British dan memberikan ruang kepada kegiatan politik KMM untuk mendapatkan sokongan masyarakat tempatan.
• Jun 1942: Jepun membubarkan KMM kerana pemimpinnya menuntut kemerdekaan.
• Pemimpin KMM menyedari Jepun tidak akan memberikan kemerdekaan walaupun KMM membantu Jepun menentang British.
• Anggota KMM dalam Giyu Gun dan Giyu Tai menyertai gerakan bawah tanah menentang Jepun sambil bekerjasama dengan pentadbiran Jepun.

Giyu Gun dan Giyu Tai

• Giyu Gun atau Pembela Tanah Air (PETA):
  • Pasukan tentera sukarela untuk membantu Jepun mempertahankan Tanah Melayu.
  • Diketuai Ibrahim Haji Yaakob sebagai Leftenan Kolonel.
• Giyu Tai:
  • Membantu pertahanan pesisiran pantai dan menjaga ketenteraman awam.
  • Diketuai Onan Haji Siraj sebagai Leftenan Kolonel.

Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung

• Menjelang Jun 1945, Jepun berusaha memenangi hati nasionalis Melayu kerana semakin tertekan oleh serangan pihak Bersekutu.
• Dengan sokongan Jepun, Dr. Burhanuddin al-Helmi, Ibrahim Haji Yaakob, Onan Haji Siraj dan bekas pemimpin KMM menubuhkan Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung (KRIS).
• Jepun merestui matlamat KRIS mencapai kemerdekaan Tanah Melayu bersama Indonesia melalui semangat “Asia untuk Asia”.
• Rancangan gagal dilaksanakan apabila Jepun menyerah kalah pada 15 Ogos 1945 selepas pengeboman Hiroshima dan Nagasaki.
• Matlamat KRIS diteruskan melalui Parti Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM), parti politik pertama yang ditubuhkan selepas pendudukan Jepun.

Kesedaran Politik di Sarawak dan Sabah

Sarawak

• Kegiatan penduduk dikawal melalui persatuan tajaan Jepun; persatuan Cina digabungkan sebagai Kakeo Kokokai.
• Kekurangan pegawai Jepun membuka jawatan dan kuasa lebih tinggi kepada orang Melayu dan Iban sebagai pegawai daerah.
• Pemimpin tempatan yang menjadi pegawai daerah:
  • Abang Haji Openg — Kuching.
  • Empenit Adam — Simanggang.
  • Satem — Lawas.
• Pengalaman memegang jawatan tinggi meningkatkan kesedaran, keyakinan dan hasrat peribumi Sarawak untuk berkerajaan sendiri selepas Perang Dunia Kedua.

Sabah

• Pendudukan Jepun menyuntik kesedaran politik dalam masyarakat setempat.
• Selepas pendudukan Jepun:
  • Parti Kebangsaan Melayu Labuan (PKML) ditubuhkan oleh Tengku Noordin, Abu Bakar dan Zakaria Gunn berdasarkan idea Harun Aminurrashid.
  • Parti Kebangsaan Melayu Tawau ditubuhkan di pantai timur Sabah dan dipengerusikan Orang Kaya-Kaya Abu Bakar.