2.5 - Kesedaran Nasionalisme di Negara Kita

Kesedaran Awal

• Kesedaran nasionalisme dapat ditelusuri sejak zaman Kesultanan Melayu Melaka dan berkembang ketika menghadapi ancaman Siam serta British.
• Sultan Muzaffar Shah dan Sultan Mahmud Shah berjuang menghadapi ancaman luar.
• Selepas berundur dari Melaka, Sultan Mahmud Shah melakukan tiga serangan untuk mendapatkan Melaka kembali daripada Portugis, tetapi gagal.
• Sultan Abdullah Mukarram Shah menentang Syarikat Hindia Timur Inggeris (SHTI) untuk mendapatkan semula Pulau Pinang, wilayah Kedah. Perjuangan ini ialah antara penentangan terawal terhadap British di Kedah.

Perjuangan Pemimpin Tempatan

• Penghulu Dol Said, Dato’ Maharaja Lela Pandak Lam, Dato’ Bahaman, Rentap, Mat Salleh, Tok Janggut dan Haji Abdul Rahman Limbong menentang penjajah pada penghujung abad ke-19 dan awal abad ke-20.
• Perjuangan bersifat setempat tetapi selari dengan nasionalisme: menuntut kebebasan daripada ancaman luar dan mendaulatkan wilayah masing-masing.
• Tindak balas keras penjajah memaksa masyarakat bergerak secara sederhana.

Perkembangan Kesedaran Nasionalisme

• Tokoh agama Sheikh Muhammad Tahir Jalaluddin, Haji Abbas Mohd Taha dan Syed Sheikh al-Hadi mempelopori gerakan Islah pada awal abad ke-20.
• Penulisan kreatif dan akhbar digerakkan oleh Zainal Abidin Ahmad (Za’ba), Muhammad Rakawi Yusuf, Abdul Rahim Kajai, Hajah Zainon Munshi Sulaiman (Ibu Zain) dan Fatimah Yaakub.
• Pertubuhan sosioekonomi digerakkan oleh golongan berpendidikan Inggeris dan Melayu seperti Ibrahim Haji Yaakob, Ishak Haji Muhammad, Ahmad Boestamam dan Burhanuddin al-Helmi.
• Perjuangan diteruskan walaupun menghadapi kekangan kewangan, halangan undang-undang dan pengawasan ketat pemerintah.
• Kesedaran dizahirkan melalui gerakan terbuka dan setempat, penulisan serta persatuan oleh sultan, pembesar, tokoh agama, wartawan, guru, penulis dan rakyat.