1.3 - Keunggulan Sistem Pentadbiran dan Undang-undang

Keunggulan bermaksud kesempurnaan dan keistimewaan sesebuah kerajaan. Keunggulan Kesultanan Melayu Melaka terserlah melalui sistem pentadbiran dan undang-undang yang tersusun.

Sistem Pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka

Sistem pentadbiran yang lengkap, lancar dan tersusun dikenali sebagai Sistem Pembesar Empat Lipatan.
Sultan mengetuai pemerintahan serta berkuasa dalam pemerintahan, peperangan, hubungan diplomatik dan agama.
Pembesar Berempat terdiri daripada Bendahara, Penghulu Bendahari, Temenggung dan Laksamana.
Pembesar lain termasuk Syahbandar, Bentara, Orang Kaya, hulubalang dan penghulu.
Sultan memberikan kuasa mentadbir wilayah, sungai atau pulau kepada Pembesar Berempat. Kawasan yang dikurniakan ini dikenali sebagai kawasan pegangan.

Pentadbiran Pusat

Dilaksanakan oleh Pembesar Berempat.
Hubungan, persefahaman dan permuafakatan antara sultan dengan pembesar menyempurnakan pentadbiran serta mengelakkan tindakan sewenang-wenangnya oleh pemerintah.
Bendahara: ketua pentadbir, ketua turus angkatan tentera, penasihat sultan dan pemangku sultan.
Penghulu Bendahari: menguruskan perbendaharaan secara teratur.
Syahbandar: mengutip cukai di pelabuhan.
Pembesar lain: mengutip cukai di kawasan pegangan.
Temenggung: menjaga keselamatan kota Melaka.
Laksamana: panglima angkatan laut Melaka.

Sistem Kewangan dan Keselamatan

Sumber pendapatan: urusan perdagangan, segala jenis cukai serta ufti daripada wilayah taklukan dan naungan.
Hasil perbendaharaan digunakan untuk kepentingan kerajaan, termasuk membeli senjata dan membina istana.
Sistem keselamatan menjaga keamanan di darat dan laut.

Pentadbiran Peringkat Jajahan

Pembesar dilantik oleh sultan dan Pembesar Berempat untuk mentadbir daerah dan kampung.
Menjaga dan mengekalkan keamanan kawasan pentadbiran.
Dibenarkan mengutip cukai.

Sistem Undang-undang Kesultanan Melayu Melaka

Berasaskan syariah dan hukum adat.
Terdiri daripada Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka.
Melaksanakan pentadbiran bagi menjamin kemakmuran dan kesejahteraan Kesultanan Melayu Melaka.

Hukum Kanun Melaka

Mengandungi 44 fasal berkaitan jenayah, bidang kuasa sultan dan pembesar, kekeluargaan serta ekonomi.

Jenayah

Hukuman setimpal dikenakan terhadap perbuatan membunuh, menikam dan mencuri.
Fasal 5.1: orang yang membunuh tanpa pengetahuan raja atau pembesar dihukum bunuh.
Fasal 4: hukuman bunuh dikenakan kepada orang yang ingkar arahan dan memalsukan titah sultan.

Peranan Sultan dan Pembesar

Pembesar perlu arif tentang pelaksanaan undang-undang.
Fasal 1: menjelaskan tugas sultan, Bendahara, Temenggung dan Penghulu Bendahari.
Sultan melantik pembesar seperti Bendahara dan Temenggung.

Kekeluargaan

Undang-undang keluarga mewujudkan keharmonian serta menyelesaikan masalah keluarga atau perkahwinan.
Fasal 26: pernikahan memerlukan empat orang saksi; jika tidak cukup, memadai dua orang.
Hamba abdi dan wanita tidak boleh menjadi saksi pernikahan.

Ekonomi

Peraturan urus niaga mengawal perdagangan agar tidak berlaku kesalahan yang bertentangan dengan ajaran Islam.
Fasal 30: amalan riba diharamkan; peniaga hendaklah akil baligh, siuman dan melafazkan niat jual beli.
Perkataan titah, murka, kurnia dan anugerah hanya boleh digunakan oleh raja; rakyat dilarang mempersendakan atau menuturkannya.

Undang-Undang Laut Melaka

Diusahakan oleh Nakhoda Jenal, Nakhoda Diri dan Nakhoda Sahak.
Diperkenan oleh Sultan Mahmud Shah.
Meliputi peranan nakhoda, pelayaran, jenayah di atas kapal dan percukaian.

Peranan Nakhoda

Berkuasa penuh dan diibaratkan sebagai raja dalam pelayaran; semua pihak mesti mematuhi arahannya.
Fasal 13.1: nakhoda diberi keutamaan berniaga selama empat hari.
Fasal 13.3: nakhoda perlu bermesyuarat dengan semua orang di dalam kapal sebelum singgah di tempat yang tiada dalam senarai persinggahan.

Pelayaran

Menjelaskan peranan jurumudi, malim dan jurubatu.
Fasal 9: malim perlu arif tentang ilmu pelayaran serta mengetahui keadaan ombak, arus, bulan dan bintang.
Malim yang lalai sehingga menyebabkan pelanggaran dan kerosakan dijatuhi hukuman bunuh.

Jenayah

Menghukum perbuatan mencuri, membunuh dan memberontak di atas kapal.
Fasal 5: orang yang berkelakuan jahat dan membunuh orang di atas kapal dihukum mati.

Percukaian

Percukaian pelayaran dan perdagangan dilaksanakan secara sistematik dan adil, termasuk cukai perjalanan dan hasil perniagaan.
Fasal 6.3: penumpang yang turun sebelum sampai janjinya—sama ada tiga tahun, tiga bulan atau tiga hari—dikenakan cukai satu persepuluh daripada hasil penumpang.