1.2 - Bentuk Pemilikan Perniagaan

Bentuk pemilikan menentukan entiti perniagaan dari sudut perundangan. Empat bentuk lazim ialah milikan tunggal, perkongsian, syarikat berhad dan koperasi. Bentuk ini berbeza dari segi pemilik, corak kawalan dan struktur pengurusan.

Milikan Tunggal

Seorang individu memiliki dan mengawal perniagaan sepenuhnya serta menyediakan modal. Pembiayaan boleh datang daripada simpanan sendiri atau pinjaman daripada saudara-mara, agensi kerajaan dan institusi kewangan.
Keuntungan dikenakan cukai pendapatan perseorangan. Pemilik menanggung liabiliti tidak terhad. Pada 2016, milikan tunggal merupakan bentuk pemilikan yang paling lazim di Malaysia.

Pendaftaran Perniagaan Berpremis Tetap

Dalam prosedur pada 2016, pemilik perlu mendaftarkan milikan tunggal dengan Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM) dalam tempoh 30 hari dari tarikh mula berniaga.

Isi borang carian nama dan Borang A, kemudian serahkan kepada Pendaftar Perniagaan di SSM.
Bayar fi pendaftaran. Kadarnya ialah RM30 bagi nama sendiri atau RM60 bagi nama tred. Borang D, iaitu Sijil Perakuan Pendaftaran Perniagaan, dikeluarkan dalam tempoh sejam selepas bayaran.
Dapatkan lesen perniagaan daripada Pihak Berkuasa Tempatan (PBT).

Kelebihan	Kekurangan
Mudah ditubuhkan kerana syaratnya sedikit dan modal permulaan kecil.	Modal kecil mengehadkan pengembangan dan pemilik memikul beban kerja sendiri.
Saiz kecil memudahkan pengurusan. Pemilik bebas membuat keputusan.	Perniagaan bergantung pada pemilik dan berisiko ditutup apabila pemilik meninggal dunia.
Beban cukai rendah kerana pemilik membayar cukai individu.	Sukar berkongsi kepakaran. Pemilik menanggung liabiliti tidak terhad.

Perkongsian

Dua orang atau lebih menggabungkan modal, kemahiran dan pengalaman untuk berniaga mengikut syarat yang dipersetujui. Mereka boleh berkongsi tugas dan menggantikan rakan kongsi yang sakit atau bercuti.
Persetujuan boleh dibuat secara lisan atau bertulis. Tanpa perjanjian bertulis, peruntukan Akta Perkongsian 1961 terpakai. Di bawah kerangka pendaftaran pada 2016, perkongsian juga tertakluk pada Akta Pendaftaran Perniagaan 1956 (Pindaan 1978). Had bagi perkongsian profesion seperti peguam dan akauntan ialah 50 orang.
Surat ikatan perkongsian membantu mengelakkan pertikaian. Kandungannya meliputi nama firma dan semua rakan kongsi, hak dan tanggungjawab, jenis dan tempat perniagaan, nisbah agihan untung atau rugi, cara menjalankan perniagaan serta cara menamatkan perkongsian.

Jenis rakan kongsi	Liabiliti dan penglibatan
Berhad	Liabiliti setakat modal yang dilabur. Boleh menyemak rekod dan akaun tanpa kuasa mengurus.
Lelap	Liabiliti tidak terhad. Menyumbang modal dan tidak aktif dalam pengurusan.
Biasa	Liabiliti tidak terhad dan berhak mengurus perniagaan.
Aktif	Liabiliti tidak terhad. Aktif mengurus dan menerima gaji bulanan.
Nominal (namaan)	Liabiliti tidak terhad. Membenarkan namanya digunakan tanpa menyumbang modal.

Kelebihan	Kekurangan
Modal terkumpul lebih besar dan penubuhan mudah kerana peraturannya lebih sedikit.	Modal masih terhad berbanding syarikat berhad.
Rakan kongsi menggabungkan kepakaran, pengetahuan dan pengalaman.	Kematian, kemuflisan atau perselisihan boleh menyebabkan pembubaran perkongsian biasa. Liabiliti tidak terhad boleh melibatkan aset peribadi.

Jenis Perkongsian dan Bilangan Rakan Kongsi

Perkongsian biasa mempunyai 2–20 rakan kongsi. Semua rakan kongsi biasa mempunyai hak, kuasa dan tanggungjawab pengurusan yang sama serta menanggung liabiliti tidak terhad.
Perkongsian Berhad mempunyai 2–50 rakan kongsi. Sekurang-kurangnya seorang rakan kongsi biasa mengurus perniagaan dan menanggung liabiliti tidak terhad. Rakan kongsi berhad menanggung liabiliti setakat modal yang dilaburkan dan boleh memeriksa rekod serta akaun tanpa kuasa mengurus.
Perkongsian Liabiliti Terhad (PLT) mempunyai sekurang-kurangnya dua rakan kongsi tanpa had maksimum. SSM memperkenalkannya pada 2013 di bawah Akta Perkongsian Liabiliti Terhad 2012. Bentuk ini menggabungkan ciri perkongsian dengan ciri syarikat sendirian berhad.

Ciri dan Kelebihan PLT

Entiti berasingan. PLT boleh menyaman atau didakwa serta memperoleh atau melupuskan harta atas namanya sendiri.
Liabiliti terhad. Tanggungan rakan kongsi terhad kepada modal yang dilaburkan. Harta peribadi mereka dilindungi daripada hutang perniagaan jika PLT muflis.
Hayat berterusan. Perubahan pada rakan kongsi, misalnya akibat kematian atau kemuflisan, tidak menjejaskan kewujudan, hak atau liabiliti PLT.
Fleksibiliti dan penjimatan kos. Rakan kongsi boleh menambah syarat dalam perjanjian. Ketiadaan keperluan audit dan modal minimum mengurangkan kos.
Teguh Jaya PLT, Jati Diri PLT, Seri Cahaya PLT, Che Rose PLT dan Senang Hati PLT ialah contoh bentuk pemilikan ini.

Tanggungjawab Rakan Kongsi

Rakan kongsi menjaga kepentingan sesama mereka, melindungi rahsia perniagaan termasuk akaun, mencari peluang dan sumber tambahan serta memberi idea untuk menyelesaikan masalah.

Syarikat Berhad

Syarikat berhad ialah entiti yang didaftarkan dengan SSM. Pemegang saham memiliki kepentingan melalui saham. Dalam kerangka 2016, syarikat berhad tertakluk pada Akta Syarikat 1965. Ahli lembaga pengarah paling kanan dilantik sebagai pengarah urusan, manakala pengarah eksekutif menetapkan dasar dan membuat keputusan perniagaan.

Dalam mesyuarat agung tahunan, pemegang saham boleh mengundi, memberi pandangan tentang laporan tahunan aktiviti dan kewangan serta mempersoalkan dasar syarikat.
Pemegang saham juga boleh mengundi cadangan lembaga dan memilih ahli lembaga pengarah.
Sime Darby Berhad ialah contoh syarikat berhad.

Syarikat Sendirian Berhad dan Syarikat Awam Berhad

Di bawah kerangka Akta Syarikat 1965, Syarikat Sendirian Berhad mempunyai 2–50 ahli, manakala Syarikat Awam Berhad mempunyai sekurang-kurangnya dua ahli tanpa had maksimum.

Syarikat Sendirian Berhad (Sdn. Bhd.)

Syarikat ini lazimnya lebih kecil daripada syarikat awam berhad. Pemegang saham lazimnya ahli keluarga atau rakan rapat. Pindah milik saham memerlukan kelulusan lembaga pengarah dan saham tidak diniagakan di Bursa Malaysia.
Terbitan syer menambah modal. Jika syarikat muflis, kerugian pemegang syer terhad kepada modal syer yang dilabur. Harta peribadi mereka tidak digunakan untuk membayar hutang syarikat. Pemegang saham terbesar berhak mengawal operasi syarikat.
Contohnya, NH Prima International Sdn. Bhd. (Butik Naelofar).

Kelebihan	Kekurangan
Terbitan syer membolehkan syarikat mengumpul lebih banyak modal.	Penawaran syer terhad dan pindah milik memerlukan kelulusan.
Liabiliti terhad dan laporan kewangan boleh dirahsiakan daripada orang ramai.	Cukai syarikat menambah beban kewangan.

Syarikat Awam Berhad

Saham boleh diniagakan di Bursa Malaysia. Pembelian saham majoriti oleh pihak lain boleh menyebabkan pemegang saham asal kehilangan kawalan.
Contohnya, CIMB Bank Berhad.

Kelebihan	Kekurangan
Bilangan pemegang syer tidak terhad, memudahkan kutipan modal dan membolehkan operasi besar menikmati ekonomi bidangan.	Penubuhan lebih rumit kerana banyak borang dan peraturan. Syarikat juga menanggung cukai syarikat.
Liabiliti pemegang saham terhad. Hayat syarikat berterusan kerana syarikat ialah entiti berasingan.	Lembaga pengarah mengurus syarikat bagi pihak pemilik. Pemisahan ini membawa risiko penyelewengan. Laporan kewangan tahunan perlu diumumkan kepada orang ramai.

Koperasi

Koperasi ialah perniagaan milik bersama yang dibentuk secara sukarela untuk menjaga kepentingan anggota. Contohnya, Koperasi Permodalan Felda Malaysia Berhad (KPF).
Kegiatan ekonomi koperasi memenuhi keperluan anggota, membantu mengurangkan kos sara hidup dan memperbaik kedudukan ekonomi mereka. Aktiviti tertumpu pada kebajikan anggota dan bebas daripada unsur politik.
Pengurusan tertakluk pada Akta Koperasi 1993 (Pindaan 2007), peraturan dan undang-undang kecil koperasi. Anggota membiayai modal permulaan melalui yuran dan sumbangan serta berhak mengambil bahagian dalam keputusan.
Liabiliti anggota terhad kepada sumbangan modal atau yuran.

Prinsip-prinsip Koperasi

Prinsip Rochdale berasal daripada amalan Rochdale Cooperative yang ditubuhkan di Rochdale, England pada 1844.

Keanggotaan sukarela dan terbuka. Sesiapa yang boleh menggunakan perkhidmatan dan sanggup memikul tanggungjawab anggota boleh menyertai tanpa diskriminasi.
Kawalan secara demokratik oleh anggota. Anggota bersuara, mengundi dan terlibat dalam pembentukan dasar.
Penglibatan anggota dalam kegiatan ekonomi. Anggota menyumbang modal dan berhak menyertai kegiatan ekonomi koperasi.
Kebebasan autonomi. Anggota menentukan pengurusan dan menjaga kepentingan bersama tanpa dikuasai pihak tertentu.
Pendidikan, latihan dan maklumat. Koperasi melatih anggota, lembaga, pengurus dan pekerja serta menerangkan faedah berkoperasi kepada masyarakat.
Bekerjasama antara koperasi. Kerjasama mengukuhkan ekonomi, pengurusan dan perniagaan koperasi.
Prihatin terhadap komuniti. Koperasi menjaga kebajikan anggota sambil memelihara kepentingan masyarakat setempat.

Keanggotaan, Kelebihan dan Kekurangan Koperasi

Syarat keanggotaan pada 2016 menetapkan sekurang-kurangnya 50 anggota, dengan setiap anggota membeli syer.
Setiap anggota mempunyai satu undi dalam mesyuarat agung tahunan tanpa mengira bilangan syer. Anggota boleh terlibat dalam keputusan, menerima dividen dan mengambil semula modal syer apabila keluar.

Kelebihan	Kekurangan
Liabiliti terhad kepada modal dan anggota memilih lembaga koperasi secara demokratik.	Dividen boleh lebih rendah daripada pulangan pelaburan dalam syarikat. Pemisahan pengurusan dan pemilik boleh mengurangkan dorongan pekerja.
Pengecualian cukai dan rebat kepada pelanggan koperasi merupakan kelebihan yang dinyatakan bagi tempoh tersebut.	Pemilikan syer setiap individu dihadkan kepada 20 peratus dan syer tidak boleh dipindah milik kepada orang lain.