4.7 - Unsur Peralihan

Kedudukan dan Sifat Fizik Umum

• Unsur peralihan menduduki Kumpulan 3–12, di antara Kumpulan 2 dengan 13. Contohnya kromium, Cr; mangan, Mn; ferum, Fe; dan kuprum, Cu.
• Unsur ini ialah logam pepejal yang berkilat, keras berbanding dengan logam Kumpulan 1 dan 2, berketumpatan tinggi, mulur dan boleh ditempa, serta mempunyai takat lebur dan takat didih tinggi.
• Skandium dan zink tidak dianggap sebagai unsur peralihan kerana tidak menunjukkan ciri-ciri tersebut.

Ciri-ciri Istimewa

1. Tindakan mangkin

• Unsur peralihan atau sebatiannya boleh meningkatkan kadar tindak balas tanpa mengalami perubahan kimia kekal.
• Ferum memangkinkan penghasilan ammonia dalam Proses Haber:

2. Ion atau sebatian berwarna

Ion	Warna larutan
$\mathrm{C}{\mathrm{r}}^{3+}$	Hijau
$\mathrm{C}{\mathrm{r}}_2{\mathrm{O}}_7^{2-}$	Jingga
$\mathrm{M}{\mathrm{n}}^{2+}$	Merah jambu
$\mathrm{Mn}{\mathrm{O}}_4^{-}$	Ungu
$\mathrm{F}{\mathrm{e}}^{2+}$	Hijau
$\mathrm{F}{\mathrm{e}}^{3+}$	Perang
$\mathrm{C}{\mathrm{u}}^{2+}$	Biru

3. Lebih daripada satu nombor pengoksidaan

Unsur	Contoh
Kromium	$+3$ dalam $\mathrm{CrC}{\mathrm{l}}_3$; $+6$ dalam ${\mathrm{K}}_2\mathrm{C}{\mathrm{r}}_2{\mathrm{O}}_7$
Mangan	$+2$ dalam $\mathrm{MnC}{\mathrm{l}}_2$; $+4$ dalam $\mathrm{Mn}{\mathrm{O}}_2$; $+7$ dalam $\mathrm{KMn}{\mathrm{O}}_4$
Ferum	$+2$ dalam $\mathrm{FeS}{\mathrm{O}}_4$; $+3$ dalam $\mathrm{FeC}{\mathrm{l}}_3$
Kuprum	$+1$ dalam $\mathrm{C}{\mathrm{u}}_2\mathrm{O}$; $+2$ dalam $\mathrm{CuO}$

4. Pembentukan ion kompleks

Ion kompleks	Formula
Tetraaminakuprum(II)	$[\mathrm{Cu}(\mathrm{N}{\mathrm{H}}_3{)}_4{]}^{2+}$
Heksasianoferat(III)	$[\mathrm{Fe}(\mathrm{CN}{)}_6{]}^{3-}$
Heksasianoferat(II)	$[\mathrm{Fe}(\mathrm{CN}{)}_6{]}^{4-}$
Heksaakuaferat(II)	$[\mathrm{Fe}({\mathrm{H}}_2\mathrm{O}{)}_6{]}^{2+}$

Aloi Ingatan Bentuk

• Nitinol, aloi nikel dan titanium, kembali kepada bentuk asal selepas dibengkokkan. Aloi ini digunakan dalam bingkai cermin mata dan rawatan patah tulang.

Kegunaan dalam Industri

Unsur atau sebatian peralihan	Kegunaan
Ferum, Fe	Mangkin Proses Haber bagi ammonia; pembinaan jambatan
Platinum, Pt	Mangkin Proses Ostwald bagi asid nitrik
Vanadium(V) oksida, ${\mathrm{V}}_2{\mathrm{O}}_5$	Mangkin Proses Sentuh bagi asid sulfurik
Nikel, Ni atau platinum, Pt	Penghidrogenan minyak sayuran untuk menghasilkan marjerin
Mangan, Mn	Kaca tingkap berwarna
Titanium, Ti	Pembuatan cat

• Kromium memberikan warna kepada delima; ferum dan titanium terdapat dalam nilam; mangan terdapat dalam kecubung.