2.3 - Proses Hidup Organisma Multisel

Organisma multisel mempunyai pelbagai jenis sel yang berbeza dari segi saiz, bentuk dan susunan. Setiap jenis sel mempunyai struktur khusus yang berkait dengan fungsi khususnya.

Sel Khusus dalam Manusia

Sel Epitelium

Struktur: Nipis dan leper.
Fungsi: Melapisi permukaan organ seperti salur pencernaan.

Sel Otot

Struktur: Tersusun sebagai gentian berjalur multinukleus.
Fungsi: Mengecut dan mengendur untuk menghasilkan pergerakan.

Sel Saraf

Struktur: Panjang dan nipis.
Fungsi: Menghantar impuls saraf.

Sel Darah Merah

Struktur: Tidak mempunyai nukleus dan berbentuk cakera dwicekung.
Fungsi: Mengoptimumkan pengangkutan oksigen.

Sel Darah Putih

Struktur: Boleh berubah bentuk.
Fungsi: Memusnahkan patogen.

Sel Sperma

Struktur: Mempunyai ekor panjang yang membolehkannya berenang ke arah ovum di dalam tiub Falopio. Kepalanya membawa satu set kromosom daripada lelaki.
Fungsi: Mensenyawakan ovum.

Sel Khusus dalam Tumbuhan

Sel Mesofil Palisad

Struktur: Sel berbentuk silinder panjang yang tersusun secara menegak dan rapat; mempunyai kepadatan kloroplas yang tinggi.
Fungsi: Memaksimumkan penyerapan cahaya matahari untuk fotosintesis.

Sel Mesofil Berspan

Struktur: Tersusun secara longgar dengan ruang udara yang besar antara sel.
Fungsi: Ruang udara yang besar membenarkan pertukaran gas dari bahagian dalam daun ke sel mesofil palisad.

Sel Pengawal

Struktur: Sel epidermis terubah suai yang mempunyai dinding sel lebih tebal di sebelah dalam.
Fungsi: Mengawal pembukaan dan penutupan stoma. Stoma membenarkan pertukaran oksigen dan karbon dioksida.

Sel Akar Rambut

Struktur: Mempunyai unjuran panjang yang menambahkan luas permukaan.
Fungsi: Menyerap air dan garam mineral.

Salur Xilem

Struktur: Salur berongga yang panjang dan bersambungan dari hujung ke hujung.
Fungsi: Mengangkut air dan garam mineral dari akar ke seluruh bahagian tumbuhan.

Tiub Tapis

Struktur: Tiub silinder panjang yang tersusun dari hujung ke hujung.
Fungsi: Mengangkut bahan organik dari daun ke organ simpanan seperti buah.

Organisasi Tisu dalam Manusia

Tisu ialah sekumpulan sel yang mempunyai struktur dan fungsi yang sama serta disusun bersama untuk menjalankan fungsi khusus. Tisu manusia dikelaskan kepada tisu epitelium, tisu otot, tisu saraf dan tisu penghubung.

Tisu Epitelium

Melapisi permukaan luar badan dan permukaan berongga seperti salur pencernaan dan salur respirasi.
Tisu epitelium pada kulit melindungi daripada jangkitan, kecederaan, bahan kimia dan penyahhidratan.
Tisu epitelium yang melapisi trakea mempunyai unjuran seperti rambut yang disebut silia.

Tisu Otot

Otot licin terdapat dalam salur pencernaan, salur darah, salur urinari dan salur pembiakan. Pengecutan dan pengendurannya membolehkan aktiviti luar kawal seperti peristalsis.
Otot rangka terdapat pada kaki dan tangan. Otot ini mengecut dan mengendur dalam pergerakan terkawal untuk menggerakkan tulang dan anggota badan.
Otot kardium membina dinding jantung dan mengecut secara luar kawal untuk mengepam darah ke seluruh badan.

Tisu Saraf

Terdiri daripada neuron. Setiap neuron mempunyai badan sel dan gentian saraf yang disebut dendrit dan akson.
Mengesan rangsangan dan menghantar isyarat elektrik yang disebut impuls saraf ke otot atau kelenjar.
Mengawal atur dan mengkoordinasi aktiviti badan.

Tisu Penghubung

Tisu penghubung longgar menghubungkan tisu epitelium dengan tisu di bawahnya dan menetapkan organ pada kedudukannya.
Tisu penghubung bergentian membentuk tendon yang menghubungkan tulang dengan otot dan ligamen yang menghubungkan tulang dengan tulang.
Rawan meliputi hujung tulang untuk mengelakkan tulang menjadi haus.
Tulang membentuk rangka badan dan melindungi organ dalaman.
Tisu adipos menyimpan lemak di bawah dermis kulit dan pada permukaan organ utama.
Tisu darah berfungsi dalam pengawalaturan, pengangkutan dan perlindungan.

Organisasi Tisu dalam Tumbuhan

Tisu tumbuhan diorganisasikan kepada tisu meristem dan tisu kekal. Tisu kekal terdiri daripada tisu epidermis, tisu asas dan tisu vaskular.

Tisu Meristem

Terdiri daripada tisu meristem apeks dan tisu meristem sisi.

Tisu Kekal

Tisu epidermis membentuk lapisan luar tumbuhan.
Tisu parenkima menyimpan kanji, protein dan air serta boleh menjalankan fotosintesis.
Tisu kolenkima memberikan sokongan kepada batang muda yang tidak berkayu pada tumbuhan herba.
Tisu sklerenkima memberikan sokongan dan kekuatan mekanikal kepada bahagian tumbuhan yang matang.
Tisu xilem mengangkut air dan garam mineral dari akar ke bahagian lain tumbuhan. Dinding berlignin memberikan sokongan dan kekuatan mekanikal.
Tisu floem mengangkut bahan organik seperti sukrosa dari daun ke seluruh bahagian tumbuhan.

Kepadatan Komponen Sel Tertentu dan Fungsi Sel Khusus

Kepadatan sesuatu komponen sel berkait dengan fungsi khusus sel tersebut.

Sel sperma: Kepadatan mitokondria yang tinggi membekalkan tenaga untuk berenang ke arah uterus dan tiub Falopio bagi mensenyawakan oosit sekunder.
Sel otot penerbangan serangga dan burung: Kepadatan mitokondria yang tinggi membekalkan tenaga untuk pengecutan dan pengenduran semasa pergerakan dan penerbangan.
Sel meristem tumbuhan: Kepadatan mitokondria yang tinggi membekalkan tenaga untuk pembahagian sel aktif bagi menghasilkan sel baharu.
Sel mesofil palisad dan sel mesofil berspan: Kepadatan kloroplas yang tinggi menyerap lebih banyak cahaya matahari untuk fotosintesis.
Sel pankreas: Kepadatan jalinan endoplasma kasar dan jasad Golgi yang tinggi meningkatkan sintesis dan rembesan enzim pencernaan.
Sel goblet dalam epitelium usus dan salur respirasi: Kepadatan jalinan endoplasma kasar dan jasad Golgi yang tinggi menghasilkan mukus.
Sel hati: Kepadatan jalinan endoplasma licin dan jasad Golgi yang tinggi menjalankan metabolisme karbohidrat dan detoksifikasi dadah serta racun.

Kesan Kekurangan, Ketiadaan atau Kegagalan Fungsi Komponen Sel

Kegagalan fungsi atau disfungsi mitokondrion boleh menyebabkan pertumbuhan terbantut, otot lemah serta masalah pendengaran dan penglihatan.
Penyakit Tay-Sachs ialah penyakit keturunan yang disebabkan oleh kegagalan penghasilan enzim dalam lisosom. Pesakit mengalami pertumbuhan terbantut dan terencat akal.