8.3 - Mikroorganisma dan Virus

Jenis Mikroorganisma dan Virus

Mikroorganisma ialah organisma seni yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar dan hanya dapat dilihat melalui mikroskop.
Kebanyakan mikroorganisma ialah unisel.
Jenis: bakteria, protozoa, alga, kulat dan virus.

Tidak mempunyai nukleus yang nyata kerana tiada membran nukleus.
Bahan genetik ialah bebenang kromosom (DNA) di dalam sitoplasma; kawasan ini dikenali sebagai nukleoid.
Sesetengah bakteria mempunyai plasmid, iaitu molekul DNA kecil yang membawa gen tambahan.
Panjang: $1$ – $10 μ m$ .
Wujud sebagai sel tunggal, berpasangan, berfilamen, berantai atau berkelompok.
Bentuk: kokus (sfera), vibrio (koma), basilus (rod/silinder) dan spirilum (pilin).
Contoh: Lactobacillus sp., Streptococcus sp. dan Staphylococcus aureus.

Mikroorganisma unisel yang mempunyai ciri seperti haiwan.
Bergerak menggunakan pseudopodium (kaki palsu), silia atau flagelum.
Biasanya dijumpai di habitat berair.
Heterotrof atau autotrof; Euglena sp. mempunyai kloroplas dan boleh berfotosintesis.
Hidup secara bebas atau sebagai parasit.
Contoh: Amoeba sp., Paramecium sp. dan Euglena sp.

Mikroorganisma unisel seperti Chlamydomonas sp. atau organisma multisel seperti alga perang Fucus sp.
Sesetengah alga mempunyai flagelum untuk bergerak di dalam air.
Mempunyai kloroplas dan merupakan autotrof.
Tiada daun, batang dan akar sebenar.
Habitat: kolam, tasik dan laut.

Tidak mempunyai klorofil; heterotrof sebagai parasit atau saprofit.
Tidak mempunyai akar, batang dan daun.
Dinding sel terdiri daripada kitin.
Badan wujud sebagai miselium yang terdiri daripada bebenang halus yang disebut hifa.
Unisel, contohnya Saccharomyces cerevisiae (yis), atau multisel, contohnya Mucor sp.
Dijumpai di kawasan gelap atau lembap serta di atas organisma reput atau mati.

Tidak dimasukkan ke dalam mana-mana alam kerana bukan organisma bersel.
Tidak menjalankan sebarang proses hidup di luar sel perumah.
Hanya membiak di dalam sel hidup dengan menyuntik bahan genetik ke dalam sel perumah.
Terdiri daripada asid nukleik (DNA atau RNA) dan kapsid protein.
Saiz: $20$ – $400 nm$ ; hanya dapat dilihat menggunakan mikroskop elektron, bukan mikroskop cahaya.
Contoh: virus mozek tembakau, bakteriofaj T4 dan Human Immunodeficiency Virus (HIV).

Kulat dan bakteria saprofit menguraikan bahan organik daripada organisma mati.
Bahan organik kompleks seperti najis haiwan, bangkai haiwan dan pokok reput diuraikan kepada sebatian ringkas seperti ammonium.
Pengurai merembeskan enzim pencernaan ke dalam bahan organik mereput dan menyerap hasil pencernaan.
Unsur karbon, nitrogen dan sulfur dikembalikan kepada tanah dan diserap oleh tumbuhan.

Parasit mendapat faedah, manakala perumah mengalami kerugian atau kadangkala mati.
Parasit mendapat faedah selagi interaksi berterusan; oleh itu, kebanyakan parasit tidak membunuh perumah.
Plasmodium sp. ialah protozoa yang hidup di dalam nyamuk tiruk betina Anopheles sp. dan menyebabkan malaria apabila dipindahkan ke dalam sistem peredaran darah melalui gigitan nyamuk.

Simbion ialah organisma yang mempunyai hubungan sangat rapat dengan organisma lain yang disebut perumah.
Ektosimbion: hidup di luar sel perumah; contoh: kulat ektomikoriza di sekeliling akar tumbuhan.
Endosimbion: hidup di dalam sel perumah; contoh: protozoa Trichonympha sp. di dalam salur alimentari anai-anai.

Tumbuhan memerlukan nitrogen untuk mensintesis protein di dalam tisu tumbuhan.
Tumbuhan memperoleh nitrogen daripada tanah dalam bentuk ion ammonium ( $NH_{4}^{+}$ ) dan ion nitrat ( $NO_{3}^{-}$ ).

Pengikatan nitrogen
- Rhizobium sp. di dalam nodul akar tumbuhan legum dan Azotobacter sp. yang hidup bebas di dalam tanah mengikat nitrogen atmosfera serta menukarkannya kepada ion ammonium.
- Kilat mengoksidakan nitrogen kepada nitrogen dioksida; gas ini larut dalam air hujan lalu membentuk asid nitrus dan asid nitrik yang menghasilkan garam nitrat di dalam tanah.
- Industri pembuatan baja bernitrogen membekalkan baja ammonium dan nitrat ke dalam tanah.
Pereputan dan ammonifikasi
- Apabila tumbuhan dan haiwan mati, bakteria pengurai dan kulat saprofit menguraikan protein di dalam tisu badan kepada ion ammonium melalui ammonifikasi.
Nitrifikasi
- Nitrosomonas sp. menukarkan ion ammonium kepada ion nitrit ( $NO_{2}^{-}$ ).
- Nitrobacter sp. menukarkan ion nitrit kepada ion nitrat.
Penyerapan dan pemindahan
- Akar tumbuhan menyerap nitrat dan menggunakannya untuk sintesis protein.
- Haiwan memakan tumbuhan; sebatian nitrogen dipindahkan ke dalam tisu haiwan.
Pendenitritan
- Bakteria pendenitritan menukarkan nitrat di dalam tanah kepada gas nitrogen atmosfera.

Patogen: organisma yang menyebabkan penyakit, contohnya virus, bakteria, protozoa atau kulat.
Jangkitan berlaku apabila patogen masuk ke dalam badan, membahagi dan membiak; penyakit berlaku apabila sel badan rosak dan simptom ditunjukkan.
Vektor: organisma yang membawa patogen dan menyebabkan penyakit tertentu.

Vektor	Patogen	Pemindahan atau penyakit
Lalat Musca domestica	Vibrio cholerae	Badan lalat memindahkan bakteria kepada makanan; makanan tercemar menyebabkan kolera
Nyamuk Aedes aegypti	Virus denggi	Gigitan memindahkan virus kepada manusia
Lipas Periplaneta americana	Salmonella typhi	Makanan dan air tercemar memindahkan bakteria kepada manusia

Virus atau bakteria menyebabkan penyakit dengan membunuh sel badan atau merencatkan fungsi sel badan.
Sesetengah patogen merembeskan toksin yang menyebabkan kelumpuhan atau merosakkan aktiviti metabolisme badan.

Patogen	Penyakit	Simptom
Virus	Hepatitis B	Radang atau sirosis hati, abdomen membengkak, kulit dan sklera mata menjadi kuning; boleh menyebabkan kematian
Bakteria	Tuberkulosis (tibi)	Hilang berat badan, batuk berdarah, sesak nafas
Protozoa	Disentri	Sakit perut, cirit-birit, muntah
Kulat	Panau	Tompok putih atau merah jambu pada kulit