8.2 - Biodiversiti

Konsep Biodiversiti

• Biodiversiti terdiri daripada diversiti genetik, diversiti spesies dan diversiti ekosistem.

Tiga Peringkat Biodiversiti

• Diversiti genetik:
  • variasi gen individu di dalam suatu populasi dan antara populasi yang berbeza bagi spesies yang sama;
  • perbezaan gen disebabkan oleh pemencilan dan penyesuaian individu terhadap persekitaran yang berbeza;
  • tiada dua individu yang serupa dalam spesies yang sama;
  • kombinasi gen yang berlainan menghasilkan variasi genetik, contohnya pelbagai variasi beras di seluruh dunia.
• Diversiti spesies:
  • variasi dan kepelbagaian organisma di muka bumi;
  • merangkumi jumlah bilangan spesies dalam komuniti (kekayaan spesies) dan taburan spesies dalam komuniti (kesamarataan spesies);
  • hutan hujan tropika mempunyai diversiti spesies yang tinggi, iaitu 5–10 juta spesies serangga dan lebih daripada dua juta spesies tumbuhan berbunga.
• Diversiti ekosistem:
  • pelbagai habitat, komuniti biosis dan proses ekologi dalam ekosistem di persekitaran daratan, lautan dan persekitaran akuatik yang lain;
  • ekosistem yang kaya dengan biodiversiti terdapat di laut, padang pasir dan paya bakau.

Filogeni dan Hubungan Evolusi

• Filogeni: sejarah evolusi suatu spesies atau sekumpulan spesies organisma.
• Pengelasan filogeni: sistem pengelasan yang menunjukkan hubungan evolusi dan mencerminkan sejarah evolusi organisma; digunakan dalam kebanyakan sistem pengelasan moden.
• Pengelasan dibuat berdasarkan struktur homolog.
• Struktur homolog: struktur anggota badan atau anatomi yang serupa dalam organisma berlainan yang mempunyai leluhur sama, walaupun fungsinya berlainan.
• Anggota hadapan manusia, kucing, ikan paus dan kelawar mempunyai jenis tulang yang sama tetapi berbeza dari segi saiz, panjang dan fungsi; hal ini menunjukkan leluhur yang sama.

Pokok Filogeni

• Pokok filogeni ialah rajah bercabang yang mewakili hipotesis tentang hubungan evolusi sekumpulan organisma.
• Corak cabang menunjukkan cara spesies atau kumpulan berkembang daripada satu siri leluhur yang sama.
• Urutan filogeni tumbuhan darat:
  • alga hijau (leluhur yang sama) → tumbuhan tanpa tisu vaskular seperti lumut;
  • tumbuhan vaskular tanpa biji benih seperti paku pakis;
  • tumbuhan vaskular berbiji benih: gimnosperma seperti konifer dan angiosperma atau tumbuhan berbunga.
• Angiosperma mempunyai biji benih yang dilindungi di dalam buah untuk mengekalkan kemandirian spesies.

Kepentingan Biodiversiti terhadap Alam Sekitar dan Manusia

• Menjadi sumber makanan, ubat-ubatan dan pendidikan.
• Memelihara keseimbangan alam.
• Menyokong rekreasi dan penyelidikan saintifik.
• Individu, organisasi dan kerajaan bertanggungjawab memelihara serta memulihara biodiversiti.
• Pemuliharaan in situ: mengekalkan spesies di habitat asal, contohnya di Taman Negara dan hutan simpan kekal.
• Pemuliharaan ex situ: memelihara spesies di luar habitat asal, contohnya di zoo dan taman botani.