8.1 - Sistem Pengelasan dan Penamaan Organisma

Taksonomi

• Taksonomi: bidang biologi yang melibatkan pengelasan, pengecaman dan penamaan organisma secara teratur.
• Taksonomi mengurus maklumat dan data secara sistematik dan teratur untuk komuniti saintifik.
• Sistem pengelasan dan penamaan secara saintifik berdasarkan ciri-ciri khusus memudahkan kajian serta perbincangan ahli sains pada peringkat antarabangsa.

Tiga Bidang Utama dalam Taksonomi

• Pengelasan: organisma dikategorikan berdasarkan ciri-ciri fizikal dalam sistem hierarki taksonomi.
• Pengecaman: organisma dikenal pasti menggunakan kekunci dikotomi.
• Penamaan: organisma dinamakan menggunakan sistem tatanama binomial.

Sistem Enam Alam

• Organisma dikelaskan berdasarkan jenis sel, bilangan sel dan jenis nutrisi.
• Enam alam ialah Archaebacteria, Eubacteria, Protista, Fungi, Plantae dan Animalia.
• Prokariot: sel yang tidak mempunyai nukleus terikat membran dan organel terlingkung membran.
• Eukariot: sel yang mempunyai nukleus dan organel terlingkung membran.
• Unisel: satu sel.
• Multisel: lebih daripada satu sel.
• Heterotrof: tidak dapat mensintesis makanan sendiri; memperoleh molekul makanan dengan memakan organisma lain.
• Autotrof: dapat mensintesis makanan sendiri daripada bahan mentah tak organik menggunakan tenaga cahaya atau tenaga kimia.

Alam Archaebacteria

• Prokariot dan unisel; bakteria primitif.
• Dinding sel tidak mengandungi peptidoglikan.
• Hidup di habitat yang sangat panas, berasid, masin atau anaerob.
• Metanogen: bakteria anaerob obligat di kawasan paya dan salur pencernaan haiwan ruminan serta manusia; menghasilkan metana sebagai hasil sampingan metabolisme.
• Halofil: hidup di kawasan berkepekatan garam sangat tinggi seperti Laut Mati.
• Termofil: tahan suhu tinggi; berkembang pada suhu optimum $60{}^{\circ }\text{C}$ hingga $80{}^{\circ }\text{C}$ di kolam air panas dan lokasi sangat berasid.
• Contoh: Sulfolobus sp. dan Halobacterium salinarum.

Alam Eubacteria

• Prokariot dan unisel; biasanya membentuk koloni; dikenali sebagai bakteria “sebenar”.
• Dinding sel mengandungi peptidoglikan atau murein, iaitu polimer yang terdiri daripada gula dan asid amino.
• Sitoplasma mengandungi ribosom dan plasmid tetapi tidak mempunyai organel terlingkung membran.
• Dikelaskan mengikut bentuk.
• Contoh: Streptococcus pneumoniae dan Vibrio cholerae.

Alam Protista

• Eukariot; unisel atau multisel.
• Heterotrof, autotrof atau kedua-duanya.
• Organisasi sel ringkas tanpa tisu khusus.
• Sel mempunyai nukleus yang terikat oleh membran nukleus serta organel terikat membran.
• Tiga kumpulan:
  • Protozoa: Euglena sp., Amoeba sp. dan Paramecium sp.
  • Alga: Chlamydomonas sp. dan Spirogyra sp.
  • Kulapuk lendir: Physarum polycephalum.

Alam Fungi

• Eukariot; unisel atau multisel.
• Heterotrof: saprofit atau parasit.
• Dinding sel terdiri daripada kitin.
• Badan terdiri daripada jaringan bebenang hifa yang disebut miselium.
• Contoh: Saccharomyces cerevisiae (yis) dan Agaricus sp. (cendawan).

Alam Plantae

• Eukariot dan multisel.
• Fotoautotrof; mempunyai klorofil dan mensintesis makanan melalui fotosintesis.
• Membiak secara seks atau aseks.
• Meliputi tumbuhan tanpa biji benih seperti paku pakis dan tumbuhan berbiji benih seperti tumbuhan berbunga.

Alam Animalia

• Eukariot dan multisel.
• Heterotrof.
• Kebanyakan haiwan boleh bergerak dan membiak secara seks.
• Meliputi invertebrata seperti Asterias sp. dan vertebrata seperti Elephas maximus.

Hierarki Taksonomi

• Sistem hierarki Linnaeus mengelaskan organisma daripada spesies hingga domain.
• Urutan peringkat daripada tertinggi kepada terendah: domain → alam → filum → kelas → order → famili → genus → spesies.
• Domain ialah peringkat taksonomi tertinggi; spesies ialah kumpulan terkecil.
• Setiap peringkat dibahagikan kepada peringkat lebih kecil: alam kepada filum, filum kepada kelas, kelas kepada order, order kepada famili, famili kepada genus dan genus kepada spesies.
• Organisma dalam filum yang sama mempunyai ciri sepunya dan berbeza daripada organisma dalam filum lain.
• Organisma dalam spesies yang sama dapat saling membiak dan menghasilkan keturunan yang subur.
• Dari domain menuju spesies:
  • bilangan organisma dalam setiap kumpulan semakin berkurangan;
  • hubungan genetik antara organisma menjadi semakin rapat.

Lapan Peringkat Taksonomi

1. Domain
2. Alam
3. Filum
4. Kelas
5. Order
6. Famili
7. Genus
8. Spesies

Sistem Tatanama Binomial

• Sistem rasmi pemberian nama organisma ialah sistem binomial Linnaeus.
• Nama saintifik diterima dan diguna pakai di seluruh dunia.

Peraturan Penulisan dalam Sistem Tatanama Binomial

• Nama saintifik terdiri daripada dua perkataan: nama genus + nama spesies.
• Nama genus bermula dengan huruf besar; nama spesies bermula dengan huruf kecil.
• Nama saintifik yang dicetak ditulis dalam bentuk huruf italik, contohnya Oryza sativa.
• Jika ditulis dengan tangan, kedua-dua nama mesti digaris secara berasingan.

Kekunci Dikotomi

• Kekunci dikotomi ialah alat yang digunakan oleh ahli taksonomi untuk pengecaman organisma berdasarkan persamaan dan perbezaan.
• Kekunci terdiri daripada beberapa siri kuplet; setiap kuplet mempunyai dua pernyataan tentang ciri atau kumpulan organisma.

Ciri-ciri Kekunci Dikotomi

• Setiap kekunci adalah spesifik untuk satu jenis pengecaman; organisma yang berlainan memerlukan kekunci berlainan.
• Pilih ciri yang mudah diperiksa dan dilihat.
• Elakkan ciri yang bertindih.
• Kekunci boleh ditulis sebagai kuplet bernombor atau dalam bentuk kekunci labah-labah.