3.1 - Struktur Membran Plasma

Keperluan Pergerakan Bahan Merentasi Membran Plasma

• Sel hidup mengambil bahan dari persekitaran luar untuk menjalankan proses hidup.
• Proses metabolisme menghasilkan bahan buangan yang perlu disingkirkan daripada sel.
• Membran plasma mengawal atur pergerakan bahan masuk dan keluar dari sel.

Model Mozek Bendalir

• Molekul protein terapung dalam dwilapisan fosfolipid dan membentuk corak mozek yang sentiasa berubah-ubah.
• Dwilapisan fosfolipid, protein dan kolesterol tidak statik; komponen ini membentuk struktur dinamik dan fleksibel yang menyumbang kepada ciri bendalir membran.
• Model mozek bendalir yang dikemukakan oleh S. J. Singer dan G. L. Nicolson pada tahun 1972 ialah model yang diterima oleh ahli sains.

Komponen Membran Plasma

Dwilapisan Fosfolipid

• Setiap fosfolipid mempunyai:
  • kepala berkutub yang bersifat hidrofilik, iaitu tertarik kepada air;
  • ekor tidak berkutub yang bersifat hidrofobik, iaitu tidak tertarik kepada air.
• Kepala fosfolipid lapisan luar menghala ke arah bendalir di luar sel; kepala fosfolipid lapisan dalam menghala ke arah sitoplasma.
• Ekor fosfolipid kedua-dua lapisan menghadap satu sama lain.

Protein Membran

• Molekul protein terbenam separa atau sepenuhnya dan bertaburan luas dalam dwilapisan fosfolipid.
• Protein liang mempunyai liang atau terusan.
• Protein pembawa berfungsi sebagai pembawa.

Glikoprotein dan Glikolipid

• Glikoprotein: protein yang mempunyai rantai karbohidrat.
• Glikolipid: lipid yang mempunyai rantai karbohidrat.
• Kedua-duanya:
  • bertindak sebagai reseptor kepada hormon seperti insulin;
  • menstabilkan membran dengan membentuk ikatan hidrogen dengan air;
  • bertindak sebagai antigen bagi membolehkan sel dikenal pasti.

Kolesterol

• Molekul kolesterol terdapat di antara molekul fosfolipid.
• Kolesterol menjadikan dwilapisan fosfolipid lebih kuat, lebih fleksibel dan kurang telap terhadap bahan larut air seperti ion.

Sifat Ketelapan Membran Plasma

• Membran telap terhadap sesuatu bahan apabila bahan itu dapat bergerak merentasinya secara bebas; membran tidak telap apabila bahan itu tidak dapat merentasinya.
• Membran plasma bersifat telap memilih: hanya membenarkan pergerakan bebas sesetengah bahan serta menghalang atau mengehadkan pergerakan bahan lain.
• Dwilapisan fosfolipid dan protein menentukan sifat ketelapan membran terhadap bahan tertentu.