1.2 - Keselamatan dan Peraturan dalam Makmal Biologi

Peralatan Perlindungan Diri dan Peralatan Keselamatan

Peralatan dalam Makmal Biologi

• Stesen pancuran kecemasan: digunakan apabila bahagian badan terkena bahan kimia atau bahan berbahaya.
• Stesen pencuci mata: mencuci mata apabila terkena bahan kimia atau bahan berbahaya.
• Kebuk wasap: mengelakkan daripada terhidu gas berbahaya seperti klorin, bromin dan nitrogen dioksida.
• Kabinet aliran lamina: menyediakan aliran udara yang ditapis di ruang kerja yang bersih.
• Kabinet keselamatan biologi: menyediakan ruang kerja tertutup untuk mengkaji bahan yang telah atau berkemungkinan telah dicemari oleh patogen.

Peralatan yang Dipakai atau Digunakan oleh Murid

• Gogal: melindungi mata daripada bahan kimia berbahaya.
• Topeng muka: melindungi daripada asap, wap dan habuk yang boleh menjejaskan sistem pernafasan.
• Sarung tangan makmal: digunakan untuk mengendalikan sampel biologi.
• Pencuci tangan: membasmi kuman pada tangan.
• Baju makmal: melindungi badan dan pakaian daripada percikan bahan kimia berbahaya.
• Kasut makmal: mengelakkan kecederaan daripada serpihan kaca dan tumpahan bahan kimia.

Pelupusan ke dalam Sinki

Bahan yang Boleh Dibuang ke dalam Sinki

• Bahan kimia yang mempunyai nilai pH 5–9.
• Cecair dan larutan berkepekatan rendah yang tidak berbahaya kepada pengguna, seperti larutan sukrosa, larutan pewarna dan air suling.

Bahan yang Tidak Boleh Dibuang ke dalam Sinki

• Sebatian pelarut organik, seperti aseton, alkohol dan benzena.
• Bahan yang mempunyai nilai pH kurang daripada 5 atau lebih daripada 9.
• Bahan kimia, seperti asid, gris dan minyak.
• Sisa pepejal, seperti bahan kimia, kaca dan getah.
• Logam berat, seperti merkuri.
• Bahan meruap.
• Bahan toksik.
• Bahan sisa organik, seperti mikroorganisma dan bangkai.
• Bahan reaktif.
• Bahan radioaktif.

Kaedah Mengurus Bahan Sisa Biologi

Kategori A — Sisa Tajam

• Contoh: picagari, jarum, kaca, skalpel dan peralatan tajam lain yang boleh menyebabkan luka.
• Kaedah pengurusan: masukkan ke dalam bekas khas bagi sisa tajam; bekas ini tidak perlu disterilkan.

Kategori B — Sisa Tidak Tajam

• Contoh: sarung tangan, kertas tisu, piring Petri, bekas kultur plastik dan agar yang telah mengeras.
• Kaedah pengurusan: bungkus dalam beg plastik biobahaya tahan autoklaf, sterilkan di dalam autoklaf untuk nyahkontaminasi, kemudian masukkan ke dalam tong biobahaya.
• Jangan buang beg plastik biobahaya ke dalam tong sampah biasa.

Kategori C — Bangkai Haiwan

• Contoh: bangkai, organ dan sisa tisu haiwan.
• Kaedah pengurusan: bungkus dengan rapi menggunakan bahan penyerap seperti kertas tisu, bungkus dengan rapi di dalam beg plastik biobahaya dan sejukbekukan.

Kategori D — Cecair

• Contoh: kultur kaldu dan medium cecair seperti darah.
• Kaedah pengurusan: nyahkontaminasi semua sisa cecair biologi secara autoklaf sebelum dilupus; lupuskan sisa cecair yang telah disterilkan dengan segera.

Autoklaf dan Penyimpanan Sementara

• Jalankan nyahkontaminasi secara autoklaf pada 121 °C dan tekanan 15 psi selama 20 minit.
• Simpan sementara beg plastik biobahaya yang telah disterilkan dan bekas sisa tajam di tempat penyimpanan khas yang terkawal sehingga waktu pelupusan yang dijadualkan.

Kemalangan dalam Makmal

Tumpahan Bahan Kimia Am

1. Maklumkan kepada guru.
2. Jadikan kawasan tumpahan kawasan larangan.
3. Sekat tumpahan daripada merebak menggunakan pasir.
4. Kaut tumpahan menggunakan alat yang sesuai.
5. Buang dengan selamat.

Tumpahan Merkuri

1. Maklumkan kepada guru.
2. Jadikan kawasan tumpahan kawasan larangan.
3. Tabur serbuk sulfur untuk menutupi tumpahan merkuri.
4. Hubungi pihak Jabatan Bomba dan Penyelamat.

Amalan dalam Makmal Biologi

Etika Pakaian

• Gunakan baju makmal, sarung tangan, kasut makmal dan gogal mengikut kesesuaian.

Peraturan Keselamatan Makmal

• Dilarang bekerja bersendirian di dalam makmal tanpa pengawasan.
• Basuh tangan selepas menjalankan eksperimen.
• Dilarang membawa masuk barang yang tidak berkaitan ke dalam makmal.
• Bersihkan tempat kerja dengan disinfektan.
• Buang sisa mengikut prosedur yang ditetapkan.
• Dilarang makan dan minum di dalam makmal.
• Kenal pasti semua simbol keselamatan pada bahan dan peralatan sebelum digunakan.

Langkah Keselamatan Berhubung Kebakaran

• Hentikan kerja serta-merta, matikan semua punca elektrik berdekatan dan cabut palam.
• Keluar mengikut laluan pelan kecemasan.
• Hubungi pihak Jabatan Bomba dan Penyelamat.
• Jangan cemas atau tolak-menolak.
• Jangan berpatah balik untuk mengambil barang yang tertinggal.
• Berkumpul di tempat yang ditetapkan.

Pengendalian Barangan Kaca dan Bahan Kimia

• Berjaga-jaga apabila mengendalikan barangan kaca panas.
• Laporkan kerosakan peralatan atau barangan kaca kepada guru dengan segera.
• Jauhkan bahan kimia mudah terbakar daripada sumber nyalaan api.
• Dilarang menyentuh, merasa dan menghidu bahan kimia secara langsung.

Pengendalian Spesimen Hidup

• Gunakan sarung tangan yang sesuai ketika mengendalikan spesimen biologi.
• Tanam atau sejukbekukan spesimen yang tidak berbahaya dan telah dibedah.
• Cuci tangan dengan bahan pencuci antiseptik sebelum dan selepas eksperimen.
• Bersihkan semua permukaan dan tempat kerja dengan disinfektan sebelum meninggalkan makmal.

Bantuan Kecemasan

• Maklumkan kepada guru.
• Hubungi talian kecemasan.
• Pindahkan mangsa dari tempat kejadian.
• Beri rawatan kecemasan.
• Jadikan tempat kemalangan kawasan larangan.

Sikap Saintifik dan Nilai Murni

• Minat dan sifat ingin tahu tentang alam sekeliling.
• Jujur dan tepat dalam merekod serta mengesahkan data.
• Rajin dan tabah dalam menjalankan kajian.
• Bertanggungjawab terhadap keselamatan diri, rakan dan alam sekitar.
• Menghargai dan mengamalkan kehidupan yang bersih dan sihat.
• Menghargai sumbangan sains dan teknologi.
• Berfikiran kritis dan analitis.