3.2 Pencemaran Alam Sekitar

Jenis dan Punca Pencemaran Alam Sekitar

• Pencemaran alam sekitar merupakan perubahan ciri fizikal, kimia atau biologi yang tidak dikehendaki dalam komponen alam sekitar, iaitu udara, air dan tanah.
• Pencemaran menyebabkan kemudaratan dan ketidakselesaan kepada semua hidupan serta isu alam sekitar seperti banjir kilat.

Pencemaran udara

• Punca semula jadi: letusan gunung berapi, pembakaran hutan, ribut debu dan sisa organik yang mereput.
• Punca buatan manusia: pembakaran bahan api fosil dan biojisim; gas ekzos alat atau kenderaan bermotor; relau bagas; stesen jana kuasa terma; industri; dan tapak pelupusan sampah.
• Pembakaran bahan api fosil atau biojisim serta pereputan bahan atau sisa organik membebaskan gas rumah hijau dan gas toksik seperti sulfur dioksida.

Pencemaran air

• Air sisa dan sisa domestik seperti detergen dan kumbahan.
• Sisa pepejal seperti sampah sarap.
• Bahan buangan industri seperti gris.
• Bahan kimia pertanian seperti baja kimia dan racun perosak.
• Tumpahan minyak.

Pencemaran tanah

• Penggunaan baja dan racun perosak yang berlebihan.
• Pengurusan sisa pepejal yang kurang sesuai.
• Hujan asid.
• Sisa nuklear.
• Sisa elektronik.

Pencemaran terma

• Penyahhutanan.
• Aktiviti perindustrian.
• Pembakaran bahan api dalam kenderaan atau mesin.

Tahap Pencemaran Air daripada Sisa Domestik

• Indeks Pencemaran Udara (IPU) ialah parameter pencemaran udara yang diukur untuk menentukan tahap pencemaran udara.
• Biochemical Oxygen Demand (BOD) ialah parameter pencemaran air yang diukur untuk menentukan tahap pencemaran air.
• Eutrofikasi ialah respons ekosistem terhadap penambahan ion fosfat dan ion nitrat daripada detergen, baja dan sampah ke dalam ekosistem akuatik.
• Ion nitrat yang berlebihan menyebabkan pertumbuhan alga yang pesat.
• Eutrofikasi mengurangkan kandungan oksigen dalam air dan boleh menyebabkan kematian haiwan dan tumbuhan akuatik.

Biochemical Oxygen Demand (BOD)

• BOD ialah jumlah oksigen terlarut yang diperlukan oleh mikroorganisma seperti bakteria untuk menguraikan bahan organik di dalam sesuatu sumber air.
• BOD yang lebih tinggi menunjukkan:
  • lebih banyak mikroorganisma hadir;
  • lebih banyak oksigen terlarut diperlukan untuk penguraian;
  • tahap pencemaran air lebih tinggi.

Aktiviti 3.5 — Menentukan tahap pencemaran air

• Tujuan: Menentukan tahap pencemaran air dalam sampel air yang berlainan.
• Bahan: Larutan metilena biru 0.1% dan 200 cm³ setiap sampel air paip, air sungai, air suling dan air kolam.
• Radas: Empat botol reagen dengan penutup, picagari, jam dan silinder penyukat.

Kaedah

1. Isikan botol reagen A–D dengan 200 cm³ air paip, air sungai, air suling dan air kolam masing-masing.
2. Gunakan picagari untuk memasukkan 1 cm³ larutan metilena biru 0.1% ke dalam setiap botol; pastikan jarum picagari berada di bawah permukaan sampel air.
3. Tutup semua botol dan simpan di dalam almari yang gelap.
4. Perhatikan sampel setiap 30 minit dan catat masa yang diambil untuk warna biru luntur.

Tafsiran

• Masa pelunturan yang lebih singkat menunjukkan jumlah oksigen terlarut yang lebih rendah dalam sampel.
• Dalam air tercemar yang mempunyai kandungan oksigen terlarut yang rendah, warna metilena biru luntur dengan cepat.
• Tahap pencemaran lebih tinggi → masa pelunturan lebih singkat.
• Sampel yang paling tercemar melunturkan metilena biru dalam masa paling singkat.
• Air suling sepatutnya mengambil masa paling panjang atau tidak meluntur sepanjang aktiviti kerana mengandungi bahan organik dan mikroorganisma yang paling sedikit.

Pembersihan Air Tercemar Menggunakan Teknologi Hijau

• Bebola lumpur mikroorganisma efektif (Effective Microorganism, EM) ialah kaedah Teknologi Hijau yang digunakan untuk merawat sungai tercemar di Malaysia.
• Mikroorganisma efektif terdiri daripada tiga jenis:
  • Yis, Saccharomyces cerevisiae: menghasilkan bahan keperluan bagi pertumbuhan tumbuhan hijau.
  • Bakteria asid laktik, Lactobacillus casei: merawat sisa kumbahan, menyingkirkan bau busuk air, merencatkan pertumbuhan mikroorganisma berbahaya dan memudahkan pereputan bahan organik.
  • Bakteria fotosintetik, Rhodopseudomonas palustris: menggunakan bahan organik untuk mensintesis bahan berguna seperti asid amino dan gula bagi pemakanan haiwan dan tumbuhan akuatik.

Aktiviti 3.6 — Membuat bebola lumpur EM

• Bahan untuk 10 bebola: 1.4 kg tanah, 70 g EM Bokashi atau rice bran, 500 cm³ larutan EM dan surat khabar.
• Radas: Dulang, bekas penyiram dan besen.

1. Masukkan tanah dan EM Bokashi ke dalam besen dan gaul campuran.
2. Tambah larutan EM dan gaul sehingga sebati.
3. Bulatkan campuran menjadi bebola lumpur EM.
4. Alas dasar dulang dengan surat khabar dan letakkan bebola di atasnya.
5. Simpan dulang di tempat tanpa sinaran matahari atau angin kuat untuk mengelakkan bebola kering dengan cepat.
6. Gunakan bebola apabila permukaannya disaluti fungi putih.
7. Masukkan bebola lumpur EM ke dalam sumber air tercemar untuk rawatan.