1.3 - Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Disebabkan oleh Mikroorganisma

Patogen, Pencegahan dan Teknik Aseptik

Patogen ialah mikroorganisma berbahaya yang menyebabkan penyakit.
Teknik aseptik merujuk kepada prosedur kesihatan yang dijalankan untuk menghalang jangkitan patogen atau menyingkirkan patogen yang sedia ada.
“Mencegah lebih baik daripada merawat” bermaksud mencegah seseorang daripada dijangkiti patogen adalah lebih baik daripada merawatnya selepas jangkitan berlaku.
Teknik aseptik mengawal penyebaran patogen melalui pensterilan, pendidihan, penggunaan antiseptik, penggunaan disinfektan dan penggunaan sinaran.

Pensterilan ialah proses membunuh atau menyingkirkan mikroorganisma daripada sesuatu objek atau persekitaran.
Kaedah yang digunakan bergantung pada jenis mikroorganisma yang hendak dibunuh atau disingkirkan.

Kaedah	Contoh / tindakan
Haba	Autoklaf menggunakan suhu melebihi 130°C untuk membunuh mikroorganisma dan sporanya.
Bahan kimia	Sabun.
Sinaran	Sinar ultraungu.
Tekanan tinggi	Periuk tekanan.
Penurasan	Penuras mikron menyingkirkan zarah halus dan mikroorganisma bersaiz 0.1 μm–10 μm daripada air atau cecair lain.

Autoklaf lebih berkesan daripada pendidihan kerana suhunya yang melebihi 130°C dapat membunuh mikroorganisma dan sporanya.

Antiseptik ialah bahan kimia yang dapat disapu pada kulit manusia atau luka untuk mencegah jangkitan patogen.
Acriflavine (ubat kuning) dan povidon dapat membunuh mikroorganisma.
Proflavine menyekat atau mencegah pertumbuhan mikroorganisma.
Alkohol isopropil 70% (IPA) dapat bertindak sebagai antiseptik dan agen pensterilan.

Disinfektan ialah bahan kimia yang digunakan pada benda bukan hidup—seperti cadar, tandas dan kolam renang—untuk membunuh mikroorganisma terutamanya patogen.
Disinfektan tidak sesuai digunakan pada kulit atau luka.
Contoh: bahan peluntur, hidrogen peroksida dan cecair klorin.

Antiseptik	Disinfektan
Disapu pada kulit manusia atau luka.	Digunakan pada benda bukan hidup.
Mencegah jangkitan patogen; dapat membunuh atau mencegah pertumbuhan mikroorganisma.	Membunuh mikroorganisma terutamanya patogen.
Contoh: acriflavine, povidon, proflavine, 70% IPA.	Contoh: bahan peluntur, hidrogen peroksida, cecair klorin.

Persamaan: kedua-duanya menggunakan bahan kimia untuk mengawal mikroorganisma.

Sinaran mengion, seperti sinar ultraungu, sinar-X dan sinar gama, digunakan untuk membunuh mikroorganisma.
Sinar ini menembusi sel mikroorganisma dan memusnahkannya.
Contoh: lampu ultraungu membunuh mikroorganisma di dalam bilik pembedahan.

Antibiotik ialah ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan yang disebabkan oleh bakteria.
Antibiotik tidak berkesan terhadap jangkitan virus, termasuk demam biasa, selesema dan batuk.
Kerintangan antibiotik berlaku apabila sesuatu antibiotik hilang keupayaan untuk membunuh bakteria lalu tidak lagi berkesan untuk merawat jangkitan bakteria.

Penggunaan antibiotik secara berlebihan.
Penggunaan yang tidak tepat—contohnya menggunakan antibiotik untuk merawat jangkitan virus seperti sakit tekak, demam, selesema dan batuk biasa.
Tidak mengambil antibiotik mengikut tempoh yang dipreskripsikan atau tidak menghabiskan antibiotik.
Kerintangan antibiotik menyebabkan manusia mudah terdedah kepada lebih banyak penyakit.

Tujuan: Mengkaji kesan kepekatan penisilin terhadap pertumbuhan Bacillus sp.
Pernyataan masalah: Apakah kesan kepekatan antibiotik terhadap pertumbuhan bakteria?
Hipotesis: Semakin tinggi kepekatan antibiotik, semakin rendah pertumbuhan bakteria.
Pemboleh ubah dimanipulasikan: Kepekatan antibiotik.
Pemboleh ubah bergerak balas: Luas kawasan jernih.
Pemboleh ubah dimalarkan: Jenis bakteria, iaitu Bacillus sp.
Bahan: Larutan kultur Bacillus sp., agar-agar nutrien steril, empat ceper kertas turas berdiameter 6 mm, larutan penisilin 10%, 20% dan 30% (atau ceper penisilin 10, 20 dan 30 unit), air suling, pen penanda dan pita selofan.
Radas: Piring Petri bertutup, picagari, forseps steril dan kertas grid lut sinar.

Tuangkan 1 cm³ larutan kultur Bacillus sp. di atas agar-agar nutrien steril di dalam piring Petri.
Dengan forseps steril, letakkan empat ceper di atas agar-agar: satu direndam dalam air suling dan tiga direndam dalam larutan penisilin 10%, 20% dan 30%.
Tutup dan lekatkan penutup piring dengan pita selofan.
Simpan pada suhu bilik di dalam almari gelap selama tiga hari.
Perhatikan kawasan jernih di sekeliling setiap ceper dan ukur luasnya dengan kertas grid lut sinar.

Ceper air suling ialah kawalan.
Kawasan jernih tidak mengandungi bakteria atau menunjukkan kawasan pertumbuhan bakteria direncatkan.
Kawasan jernih lebih luas di sekeliling ceper yang mempunyai kepekatan penisilin lebih tinggi.
Kesimpulan: Peningkatan kepekatan penisilin meningkatkan perencatan atau pembunuhan Bacillus sp.; pertumbuhan bakteria berkurang.
Sir Alexander Fleming mengkaji tindakan Penicillium sp. terhadap pertumbuhan bakteria dan merupakan individu pertama yang menemui antibiotik.

Basuh tangan dengan sabun dan air sebelum dan selepas eksperimen.
Pakai sarung tangan.
Gunakan forseps steril dan bahan steril.
Kekalkan piring Petri tertutup.
Sterilkan bahan buangan sebelum dibuang dan rendam radas terpakai di dalam disinfektan.

Rawatan mesti sepadan dengan kumpulan patogen yang menyebabkan penyakit.

Penyakit berjangkit dan patogen	Rawatan
Pneumonia — Streptococcus pneumoniae (bakteria)	Antibiotik, contohnya penisilin.
Athlete’s foot — Trichophyton rubrum (fungi)	Antifungal, contohnya Clotrimazole.
Kayap — Varicella-zoster (virus)	Antiviral, contohnya Acyclovir.