7.1 - Sistem Endokrin Manusia

Sistem Endokrin dan Fungsinya

• Sistem endokrin mengkoordinasikan fungsi badan yang melibatkan bahan kimia.
• Kelenjar endokrin ialah kelenjar tanpa duktus yang merembeskan hormon terus ke dalam aliran darah.
• Hormon ialah bahan kimia organik yang dirembeskan oleh kelenjar endokrin. Hormon merupakan sejenis protein, dirembeskan dalam kuantiti sedikit dan diangkut melalui peredaran darah.
• Hormon merangsang tisu atau organ khusus serta menghasilkan gerak balas perlahan dan kesan lama.
• Organ sasaran mempunyai reseptor yang sesuai untuk mengenal pasti dan bergerak balas terhadap hormon tertentu.

Laluan koordinasi hormon:

1. Rangsangan daripada persekitaran dikesan.
2. Kelenjar endokrin merembeskan hormon.
3. Darah mengangkut hormon ke seluruh badan.
4. Hanya organ sasaran yang mempunyai reseptor sesuai bergerak balas.
5. Hormon merangsang gerak balas badan yang khusus.

Gerak balas kecemasan apabila bahaya dikesan:

• Hormon meningkatkan kadar denyutan jantung, kadar pernafasan, tekanan darah, aras glukosa dalam darah dan kadar metabolisme.
• Jantung mengepam lebih banyak darah untuk membekalkan lebih banyak oksigen dan glukosa kepada otot.
• Lebih banyak glikogen simpanan ditukarkan kepada glukosa.
• Otot memperoleh lebih banyak tenaga lalu membolehkan seseorang melarikan diri daripada bahaya.

Kelenjar Endokrin Utama, Hormon dan Fungsi

Kelenjar endokrin dan kedudukan	Hormon dan fungsi
Kelenjar pituitari — di bawah serebrum; kelenjar induk kerana hormonnya mengawal kelenjar endokrin lain	Hormon antidiuretik (ADH): mengawal kuantiti air yang diserap semula oleh ginjal. Hormon pertumbuhan (GH): merangsang pertumbuhan kanak-kanak; mengekalkan komposisi badan yang sihat serta jisim otot dan tulang orang dewasa.
Kelenjar tiroid — di hadapan trakea	Tiroksina: mengawal kadar metabolisme serta perkembangan fizikal dan mental kanak-kanak.
Kelenjar adrenal — di atas ginjal	Adrenalina: menyediakan badan untuk bertindak dalam kecemasan dengan meningkatkan kadar metabolisme, kadar denyutan jantung dan aras glukosa dalam darah serta membesarkan saiz anak mata.
Pankreas — di belakang perut	Insulin: mengawal aras glukosa dalam darah dengan menukarkan glukosa berlebihan kepada glikogen untuk disimpan di dalam hati.
Ovari — sepasang di dalam ruang pelvis perempuan	Estrogen: mengawal ciri-ciri seks sekunder perempuan seperti perkembangan payudara dan pelebaran pinggul, merangsang penghasilan ovum serta menyediakan uterus untuk penempelan embrio. Progesteron: mengekalkan ketebalan dinding uterus untuk penempelan embrio.
Testis — sepasang dan dilindungi oleh skrotum	Testosteron: mengawal ciri-ciri seks sekunder lelaki seperti suara garau dan pertumbuhan misai serta merangsang penghasilan sperma.

Punca dan Kesan Ketidakseimbangan Hormon kepada Kesihatan

• Kadar rembesan hormon mesti seimbang dengan fungsinya.
• Rembesan berlebihan atau rembesan berkurangan menyebabkan ketidakseimbangan hormon dan boleh mengakibatkan penyakit.
• Punca termasuk gaya hidup dan pemakanan yang tidak sihat serta pendedahan kepada sinaran berbahaya.

Tiroksina

• Kekurangan: kadar metabolisme rendah, tidak tahan sejuk, perkembangan fizikal dan mental kanak-kanak terbantut (kretinisme), kurang tenaga pada orang dewasa (miksedema), cenderung menjadi gemuk dan goiter.
• Berlebihan: kadar metabolisme tinggi, berpeluh dan sentiasa berasa panas, sukar tidur, selera makan sangat baik, cenderung menjadi kurus, kelenjar tiroid membesar, biji mata menonjol dan leher bengkak.

Hormon seks

• Kekurangan testosteron: lambat akil baligh dan bilangan sperma yang rendah.
• Testosteron berlebihan: ciri-ciri lelaki terbentuk pada perempuan.
• Kekurangan estrogen: perkembangan ciri-ciri seks sekunder perempuan terganggu.
• Estrogen berlebihan: ciri-ciri perempuan terbentuk pada lelaki.
• Kekurangan progesteron: masalah haid, sakit kepala, sembelit dan keguguran kandungan.

Hormon pertumbuhan

• Kekurangan: kekerdilan.
• Berlebihan: pertumbuhan tidak terkawal dan akromegali (kegergasian).

Hormon antidiuretik (ADH)

• Kekurangan: penyerapan semula air yang kurang di duktus pengumpul ginjal, penghasilan air kencing berlebihan, rasa dahaga berlebihan dan diabetes insipidus.
• Berlebihan: sakit kepala dan pening.

Insulin

• Kekurangan: glukosa tidak dapat ditukarkan kepada glikogen, aras glukosa dalam darah meningkat dan diabetes melitus berlaku.
• Berlebihan: aras glukosa dalam darah rendah, hipoglisemia dan rasa dahaga berlebihan.