5.5 Variasi

Variasi Selanjar dan Variasi Tak Selanjar

• Variasi: perbezaan ciri antara individu daripada spesies yang sama.

Variasi selanjar	Variasi tak selanjar
Perbezaan antara individu dalam populasi yang sama tidak ketara atau tidak jelas	Perbezaan antara individu dalam populasi yang sama ketara atau sangat jelas
Kuantitatif: boleh diukur	Kualitatif: dikelompokkan dalam kategori berasingan
Diwakili oleh histogram yang membentuk lengkung taburan normal	Diwakili oleh carta bar diskrit
Ditentukan oleh gen dan boleh dipengaruhi faktor persekitaran	Ditentukan oleh faktor genetik sahaja; diwarisi dan tidak dipengaruhi persekitaran
Contoh: ketinggian, jisim badan, warna kulit	Contoh: kebolehan menggulung lidah, jenis cap jari, jenis cuping telinga, kumpulan darah

Aktiviti 5.8: Ketinggian dan Jisim Badan

Tujuan: Menyiasat variasi ketinggian dan jisim badan dalam kalangan murid.

Bahan: Kertas graf
Radas: Pita pengukur, penimbang jisim badan

1. Ukur ketinggian setiap murid.
2. Catat bilangan murid dalam sela ketinggian 5 cm.
3. Plot histogram bilangan murid melawan sela ketinggian.
4. Ulang Langkah 1–3 untuk jisim badan menggunakan sela 5 kg.
5. Kenal pasti julat paling kerap, huraikan bentuk setiap histogram dan tentukan sama ada perbezaan adalah ketara.

Tafsiran dijangka: nilai meliputi suatu julat dengan nilai perantaraan dan membentuk pola taburan normal; ketinggian dan jisim badan menunjukkan variasi selanjar.

Aktiviti 5.9: Kebolehan Menggulung Lidah

Tujuan: Menyiasat variasi kebolehan menggulung lidah dalam kalangan murid.

Bahan: Kertas graf

1. Catat sama ada setiap murid boleh atau tidak boleh menggulung lidah.
2. Jadualkan bilangan murid dalam setiap kategori trait.
3. Plot carta bar bilangan murid melawan trait kebolehan menggulung lidah.
4. Huraikan bar diskrit dan tentukan sama ada kedua-dua trait berbeza dengan ketara.

Tafsiran dijangka: dua kategori berasingan tanpa nilai perantaraan menunjukkan variasi tak selanjar.

Faktor yang Menyebabkan Variasi

Faktor Genetik

• Pindah silang antara kromosom homolog semasa meiosis menukarkan bahan genetik dan menghasilkan kombinasi genetik baharu.
• Penyusunan kromosom secara bebas menghasilkan gamet dengan maklumat genetik berlainan.
• Persenyawaan secara rawak antara gamet jantan dengan gamet betina menghasilkan zigot dengan kombinasi genotip berlainan.
• Mutasi kromosom dan gen menghasilkan fenotip baharu akibat perubahan maklumat genetik.

Faktor Persekitaran

• pH, cahaya matahari, suhu, air, iklim dan pemakanan boleh mengubah ciri organisma.
• Contoh:
  • pendedahan kerap kepada cahaya matahari menyebabkan kulit lebih gelap;
  • makan berlebihan meningkatkan jisim badan;
  • bunga Hydrangea sp. berwarna biru dalam tanah berasid dan merah jambu dalam tanah beralkali atau neutral.

Kepentingan Variasi

• Membolehkan organisma menyesuaikan diri terhadap perubahan persekitaran; individu berciri berbeza mungkin bertahan dan memandirikan spesies apabila keadaan berubah secara drastik.
• Memudahkan kita membezakan dan mengecam individu daripada spesies yang sama.
• Membolehkan pemilihan semula jadi: organisma dengan ciri sesuai terus hidup manakala organisma dengan ciri kurang sesuai pupus; evolusi berlaku melalui pemilihan semula jadi.
• Membantu penyamaran untuk melindungi organisma daripada pemangsa.
• Meningkatkan nilai tambah haiwan dan tumbuhan: kejuruteraan genetik dan pembiakbakaan pilihan menghasilkan ciri genetik baharu yang dikehendaki serta meningkatkan kualiti dan kuantiti hasil pertanian.