5.2 Pewarisan

Pewarisan dalam Manusia

• Pewarisan: pemindahan ciri daripada ibu bapa kepada anak-anak.
• Contoh ciri yang diwarisi: jenis rambut dan warna anak mata.
• Ciri diturunkan melalui gen, iaitu unit asas pewarisan pada kromosom.
• Ciri: sifat ketara yang diwarisi dan ditentukan oleh gen, seperti warna mata.
• Trait: varian bagi ciri khusus yang membezakan individu; trait warna mata termasuk hitam, coklat dan biru.
• Sepasang gen pada lokus yang sama pada kromosom homolog mengawal satu trait. Pasangan ini dikenali sebagai alel.

Alel dominan	Alel resesif
Mempamerkan ciri yang dikawal dan menutupi kesan alel resesif	Mempamerkan ciri hanya apabila alel dominan tidak hadir; kedua-dua alel mestilah resesif
Huruf besar, contohnya T	Huruf kecil, contohnya t

• Setiap individu mewarisi dua salinan gen bagi setiap trait: satu daripada ibu dan satu daripada bapa.

Trait dominan	Trait resesif
Boleh menggulung lidah	Tidak boleh menggulung lidah
Rambut hitam	Rambut perang muda
Cuping telinga bebas	Cuping telinga melekap

Mekanisme Pewarisan

• Gregor Mendel, “Bapa Genetik”, merupakan orang pertama yang menemui mekanisme pewarisan secara teratur dan mendalam.
• Beliau menggunakan pokok kacang pea berbaka tulen dalam eksperimen kacukan monohibrid.
• Kacukan monohibrid mengkaji satu ciri pada satu masa, contohnya ketinggian: tinggi atau kerdil.
• Genotip: maklumat genetik dalam organisma.
• Fenotip: ciri fizikal yang dipamerkan oleh organisma.
• Generasi filial pertama, F₁: generasi pertama hasil kacukan.
• Generasi filial kedua, F₂: generasi yang terhasil apabila individu F₁ dikacukkan.

Kacukan Monohibrid Mendel: Ketinggian Pokok Kacang Pea

Perkara	Kacukan induk berbaka tulen
Fenotip induk	Tinggi berbaka tulen × kerdil berbaka tulen
Genotip induk	TT × tt
Gamet	T dan t
Genotip F₁	Semua Tt
Fenotip F₁	Semua tinggi

Perkara	Kacukan F₁
Genotip induk	Tt × Tt
Gamet setiap induk	T dan t
Genotip F₂	TT, Tt, Tt, tt
Nisbah genotip	1 TT : 2 Tt : 1 tt
Nisbah fenotip	3 tinggi : 1 kerdil

Contoh Trait Manusia: Kebolehan Menggulung Lidah

• B = alel dominan boleh menggulung lidah; b = alel resesif tidak boleh menggulung lidah.
• Bapa BB (boleh) × ibu bb (tidak boleh) → gamet B dan b → semua anak F₁ Bb, boleh menggulung lidah.

Aktiviti 5.2: Meramalkan Nisbah Kacukan Monohibrid

Tujuan: Meramalkan nisbah genotip dan fenotip bagi kacukan monohibrid.

1. Jalankan aktiviti secara berkumpulan.
2. Dapatkan rajah skema pewarisan tidak lengkap bagi kacukan monohibrid satu ciri pokok kacang pea yang dikaji Mendel.
3. Lengkapkan rajah skema pewarisan.
4. Bentangkan rajah kepada kelas.

Pewarisan Jantina

• Kandungan kromosom manusia: 44 autosom + 2 kromosom seks.
• Lelaki: 44 + XY; perempuan: 44 + XX.
• Selepas meiosis, sperma membawa 22 + X atau 22 + Y; setiap ovum membawa 22 + X.
• Jenis sperma yang mensenyawakan ovum menentukan jantina anak.

Persenyawaan	Anak
Sperma 22 + X + ovum 22 + X	44 + XX, perempuan
Sperma 22 + Y + ovum 22 + X	44 + XY, lelaki

• Pada setiap kehamilan, kebarangkalian mendapat anak lelaki dan anak perempuan adalah sama: 50% setiap satu.