3.1 - Jisim Atom Relatif dan Jisim Molekul Relatif

Jisim Atom Relatif, JAR

• Jisim atom amat kecil. Oleh itu, ahli kimia membandingkan jisim atom dengan suatu piawai dan tidak menggunakan jisim sebenarnya.
• Atom hidrogen pada mulanya dijadikan piawai kerana merupakan atom paling ringan. Pada tahun 1961, ahli kimia bersetuju menggunakan atom karbon-12 sebagai piawai.
• Satu atom karbon-12 diberikan jisim tepat 12 unit. Maka, $\frac{1}{12}$ daripada jisim atom karbon-12 bersamaan satu unit.
• Jisim atom relatif, JAR, sesuatu unsur ialah jisim purata satu atom unsur itu berbanding dengan $\frac{1}{12}$ daripada jisim satu atom karbon-12:

• Contoh: JAR helium ialah 4. Ini bermaksud jisim purata satu atom helium ialah empat kali $\frac{1}{12}$ daripada jisim satu atom karbon-12.
• JAR ialah nilai perbandingan, maka JAR tidak mempunyai unit.
• Karbon-12 sesuai dijadikan piawai kerana:
  • berbentuk pepejal pada suhu bilik dan mudah dikendalikan;
  • mudah bergabung dengan unsur lain dan terdapat dalam banyak bahan;
  • merupakan isotop karbon utama dengan kelimpahan kira-kira 99%;
  • mempunyai jisim atom relatif tepat 12.0.

Jisim Molekul Relatif, JMR

• Jisim molekul relatif, JMR, sesuatu bahan ialah jisim purata satu molekul bahan itu berbanding dengan $\frac{1}{12}$ daripada jisim satu atom karbon-12:

• JMR dihitung dengan menjumlahkan JAR semua atom yang ditunjukkan dalam formula molekul:

• Contoh:
  • Oksigen, ${\mathrm{O}}_2$: $2(16)=32$.
  • Air, ${\mathrm{H}}_2\mathrm{O}$: $2(1)+16=18$.
  • Glukosa, ${\mathrm{C}}_6{\mathrm{H}}_{12}{\mathrm{O}}_6$: $6(12)+12(1)+6(16)=180$.
• Seperti JAR, JMR tidak mempunyai unit.

Jisim Formula Relatif, JFR

• Bahan ion tidak terdiri daripada molekul diskrit. Jisim relatifnya dinamakan jisim formula relatif, JFR.
• JFR dihitung dengan menjumlahkan JAR semua atom yang ditunjukkan oleh formula bahan ion. Jisim ion tidak banyak berbeza daripada jisim atom yang membentuk ion itu.
• Contoh:
  • Zink klorida, $\mathrm{ZnC}{\mathrm{l}}_2$: $65+2(35.5)=136$.
  • Aluminium sulfat, $\mathrm{A}{\mathrm{l}}_2(\mathrm{S}{\mathrm{O}}_4{)}_3$:

• JFR juga ialah nilai perbandingan tanpa unit.